НЕМИСЛЕР ГЕРИ ТАРТЫЛМА БАШЛАДЫ

Абдулгьаким Ханакъаев

Февраль айны 2-синде Сталинград уруш битгенли 72 йыл тамамланды. Тарихге къарасакъ, СССР-ни Оьрбашкомандующийи Сталинни аты къоюлгъан шагьарны елемек учун немис елевчюлер 200 гюнню узагъында чапгъын этип тургъан. Тарихчилер айтагъан кюйде, шо урушда эки де якъдан 3 миллиондан да къолай адам ортакъчылыкъ этген.

Эдиль оьзенни (Волганы) боюнда ерлешген шагьарны алмакъ учун оьтгерилген къанлы давларда немислер 1,5 миллион адамын тас этген. Елевчюлени 330 минги есир этилинген, шоланы ичинде 22 генерал ва 6-нчы армияны башчысы фельдмаршал Ф. Паулюс да болгъан. Шо давларда кеп къумукъ уланлар да ортакъчылыкъ этген.

Хасавюртлу Абдулгьаким Ханакъаев – Сталинград давну гьаракатчы ортакъчысы. Оьзюне 24 йыл болагъан къумукъ улан шо заманда 21-нчи армияны 88-нчи гвардиячы атышыв дивизиясыны, 271-нчи полкуну миномет взводуну командири болгъан. Дивизия оьзлеге берилген бойну тиши-тырнагъы булан дегенлей тутуп тургъан.


Абдулгьаким Ханакъаев 1918-нчи йылда Яхсайда тувгъан. Юртдагъы школаны бите ва 1936-нчы йылда ол Хасавюртдагъы педучилищени, 1941-нчи йылда буса Магьачкъалада пединститутну битдире. Ишлеме башлайым деп турагъанда, Уллу Ватан дав башлана ва биринчилерден болуп Абдулгьаким давгъа йибериле. 1942-нчи йылны июль айында Харьков шагьарда яралана. Къолай болгъанда, Сталинград бойгъа йибериле.

– Немислер къамавгъа тюшген Паулюсну армиясын къутгъармагъа деп кеп асгер салгъан эди, – дей, бизин булан лакъыр эте туруп, Абдулгьаким агъав. – Самолетлары токътавсуз бомба ташлай, асгери чапгъын эте. Минометчуланы аслу борчу – бизин совет асгерлер чапгъын этгенче немислени боюн атышывгъа тутмакъ ва чапгъын этегенде, къаршы урагъан белгилени бузмакъ ва дагъытмакъ. Мени 3 рассчетум бар эди, шоланы гьарисинде буса 8–9 топчу бола. Бизин тюз атышывубуздан кеп зат гьасил экенни билеген елдашларым бары да бажарывлугъун салып дав этип турду.

Гече-гюн рагьатлыкъ гермеген асгерлер бек къыйынлы шартларда дав эте. 1942-нчи йылны ноябрь айыны ахырында Абдулгьаким къуллукъ этген белюкге Клетская деген юртну янында токътамакъ буюрула. Сонг юртну ягъасындагъы оьзенден таба ариги янына чыкъма башлайлар. Башлап шыплыкъ буса да, артда немислер шо бойну ярыкъ этеген ракеталар атып, гюндюз йимик эте. Артда буса бомбагъа тута. Къыяматгюн тува. Абдулгьаким яралангъан къурдашын да алып, оьзенни ариги янына чыкъгъан кююн мекенли этип хабарлама эсинде къалмагъан.

88-нчи атышывчу дивизия дав эте туруп, Сталинградгъа багъып ювукълаша. 1942-нчи йылны ахыры эпсиз сувукъ бола, буса да алгъа юрюш токъталмай. 1943-нчю йылны 17-нчи январында Карповка деген юртну немислерден азат этмек учунгъу давларда Абдулгьаким онг къабургъасына яралана, тек дав майданны ташламай, дав елдашларына не ерлеге атышма герекни айтып тура.

Абдулгьаким ярасы енгил экенге гос­питальгъа бармай. Январ айны ахырына таба совет асгерлени алгъа барыву чалтлаша ва 1943-нчю йылны 2-нчи февралында Сталинградны тюбюнде елевчюлени дагъытыв булан бите. Шондан сонг немис асгер гери тартылма башлай, давну «аркъасюеги» сына.

Буланы асгер белюгюн 62-нчи армиягъа бере, сонг гвардиячы лейтенант Абдулгьаким Ханакъаев елбашчылыкъ этеген взвод шо армияны 216-нчы атышывчу полкунда Украинаны немислерден азат этмек учун ябуша. Шо давда герсетген къоччакълыгъы учун ол Уллу Ватан давну II даражалы ордени булан савгъатлана.

Ярым йылны ичинде Абдулгьаким Ханакъаевни рассчету Ворошиловград, Артемовск, Сталин, Святогорск шагьарланы алывда яхшы дав эте. Амвросиевка деген юртну алмакъ учун этилинген давда полкну атышывчу ротасына къаршы немис танклар салына. Эки де якъдан атышыв башлана, тек танклар яяв асгерге гюч этме башлай. Шо заманда А.Ханакъаев елбашчылыкъ этеген взводгъа ротагъа кемеклешмек тапшурула. Шо давда минометчулар яхшы игитлик герсете. Абдулгьаким оьзю атышып бир танкны яллата, тек оьзю авур яралана. Шо урушда герсетген къоччакълыгъы учун Абдулгьаким Къызыл Юлдуз орден булан савгъатлана.

Чита шагьарда узакъ заман ятып, Абдулгьаким 1944-нчю йылны башында экинчи группалы сакъат болуп уьюне къайта ва шоссагьат ишге гирише. Ол кеп йылланы узагъында Яхсайда, Къарланюртда, Солтан Янгыюртда ва Хасавюртну школаларында муаллим, завуч ва директор болуп ишлеген. А.Ханакъаев «Билим беривню отличниги» деген атгъа ес болгъан дарс беривчюлени бириси бола.

Абдулгьаким оьзюню намуслу загьматы ва къыйыны булан абур къазангъан, уьйленген, агьлюсю Тамара булан татывлу агьлю къургъан. Дерт де авлетин тарбиялагъан, охутгъан ва уьйлю-эшикли этген. Яшларыны 13 авлети, оланы да 22 яшы бар. Уллу агьлюню башчысы Абдулгьаким бираз алларда 63 йыл бирге яшагъан агьлюсюнден айырылгъан, тек яшларыны яшлары ону ругьдан тюшме къоймай.

Ол Хасавюрт шагьарны гьюрметли ватандашы, ветеранланы шагьар советини гьаракатчы ортакъчысы.

Ветеранны тешюн дав савгъатлар булан янаша загьмат савгъатлары да безей. Бизин яшавубузну буса муна шулай Абдулгьаким Ханакъаев йимик адамлар бай этип герсете. Оланы дав ва яшав елу бизге даим уьлгю болуп туражакъ.


Гебек КЪОНАКЪБИЕВ




    21 Feb 2015 |   Баянлыкъ: 0 | Къаравны санаву: {view}


 
 


Content Management Powered by CuteNews